
Nes ensaiu, N ta traze pa leitor alguns faktu ki ta djuda-l analiza afirmason supra.
Manba era apropriadu afirma: "Governu sta dentu ta aprova ALUPEC,"?
Governu aprova alfabetu kabuverdianu na 22/01/2009 - istu e, mas di 1 mes antis di publikadu afirmason en apresu.
Primeru Ministru divulga intenson di Governu di transforma alfabetu sperimental na alfabetu definitivu desdi mes di Outubru di 2008 kantu kel nobu liseu di Somada atribuidu nomi di Napoleão Fernandes - studiozu di lingua kabuverdianu i autor di primeru disionariu di nos lingua.
Divulgadu anplamenti na komunikason sosial ker kel divulgason di Primeru Ministru ker aprovason definitivu di alfabetu.
Manba partidus ka fla nada sobri ALUPEC?
Prinsipais partidu, atraves di ses respetivus Governu, pozisiona sobri es alfabetu kantu na 1998 Konselhu di Ministrus aprova-l a titulu sperimental i kantu na 2009 Konselhu di Ministrus fla ma 10 anu di se sperimentason dja txiga.
Manba sidadons ka tevi tenpu pa pozisiona?
Na 1885, na se obra intituladu "Apontamentos para a gramática do crioulo que se fala na Ilha de Santiago de Cabo Verde", Kabuverdianu António de Paula Brito aprezenta primeru proposta pa alfabetu kabuverdianu. Publikadu es proposta na nº 10, 7º Serie di Boletim da Sociedade de Geografia de Lisboa, Lisboa, Imprensa Nacional, 1887 (enbora na kapa sta 1887, es edison sai, na verdadi, na 1888). Es mesmu obra torna publikadu na "Estudos linguísticos: crioulo", Academia Internacional de Cultura Portuguesa, Lisboa, 1967.
António de Paula Brito rekomenda pa skrebedu kada son so di un manera na kualker palavra = prinsipiu fundamental ki ALUPEC ta sigi. Serka di 80% di letras propostu pa ALUPEC e igual ku kel ki António de Paula Brito propo - igual non so grafikamenti, mas tanbe na son ki es ta reprezenta, istu e, na ses funson na palavras.
Konven realsa ma kenha ki rekomenda-nu primeru pa nu skrebe son [k] ku K na kualker palavra i son [s] ku S na kualker palavra (tal i kual sta na ALUPEC) foi António de Paula Brito. Konven inda sublinha ma e na forma di skrebe es 2 son li ki ta rezidi diferensas mas sensivel entri alfabetu purtuges (ki e etimolojiku) i alfabetu kabuverdianu (ki e fonolojiku). Pur fin, konven salienta ma e nes 2 letra tanbe ki kuazi tudu detrator di nos alfabetu ta konsentra.
Purtantu, ku relason a alfabetu kabuverdianu aprovadu definitivamenti pa Governu na 22/01/2009, Dr. JCF tevi 121 anu o nen si e so 30 anu (desdi aprovason di primeru verson des alfabetu na Kolokiu di Mindelu di 1979) o, na poku na poku, 10 anu (desdi aprovason di ALUPEC pa Governu na 1998) pa insita Kabuverdianus pa toma pozison o pa kontesta aprezentandu alternativa i - sugundu se artigu en apresu - so gosi ki Dr. JCF ben faze-l...
Pa kaba: manba alfabetu kabuverdianu ka diskutidu seriamenti na "plateias"?
Alfabetu e un asuntu sientifiku. Pa bu opina responsavelmenti sobri alfabetu, primeru bu ten ki investiga sobri alfabetu o ser universitariu na aria linguistiku.
Txeu algen ka sabe kuze ki e skrita ideografiku i alfabetiku, fonolojiku i etimolojiku, kuze ki e AFI, konsoantis nazal (labial, koronal i dorsal), okluzivu, frikativu, etc., etc. Isu e siensia! So algen ki studa-l ta sabe-l. Bu ka pode xinta, studa odju pa seu, pa dipos prutxi kaprixus na bazi di: "N ta atxa..."
Purtantu, plateia apropriadu pa diskutiba ALUPEC era kel konstituidu esensialmenti pa linguistas i otus studiozu des materia. Plateia dominadu pa leigus al serba un kakofonia di ignoransia, kaprixus, alienason i bairismu duentiu.
Ora, organizadu un monti di plateias ku linguistas i otus studiozu des materia!
Desdi 1979 ki nu sa ta diskuti es alfabetu, nomeadamenti: na 1º Kolokiu Internasional pa Valorizason di Kriolu Kabuverdianu - Mindelu, 1979; na Forun di Alfabetizason Bilingi, 1989, sigidu di kriason di Komison Konsultivu - ki da pareser sobri propostas di alterasons ki es Forun faze; na Grupu di Padronizason di Alfabetu - duranti 6 mes, 1993-94; na Workshop sobri ALUPEC realizadu la Merka na mes di abril di 2008; na Meza-Redondu sobri Lingua Kabuverdianu organizadu la Lisboa, na mes di maiu di 2008 pa okazion di 78º edison di Feira di Livru Purtuges (undi diskutidu ALUPEC ku partisipason di JCF, enbora JCF ka aprezenta, nes Meza-Redondu, nenhun kontraproposta); na Meza-Redondu di Avaliason di ALUPEC, na mes di dezenbru di 2008 li na Praia.
Enfin, 30 anu ta diskuti! 30 anu di plateias! Inda ka txiga?!
Pa kenha ki (pabia di kauzas indefensavel o talves inkonfesavel) e kontra dignifikason di lingua ki se mai nxina-l, tomara ki nu fika na diskusons protelador pa mas 300 anu...
Kontra faktus ka ten argumentu - konkluzon objetivu: aprovason di alfabetu kabuverdianu ka e prematuru!
Marsianu nha Ida padri Nikulau Ferera
homepage







